Новости школы

Категории раздела

Поиск

Вход на сайт

Календарь

«  March 2022  »
SuMoTuWeThFrSa
  12345
6789101112
13141516171819
20212223242526
2728293031

Наш опрос

Rate my site
Всего ответов: 4

Статистика


Total online: 1
Guests: 1
Users: 0

Qədə hikoyəon yolə usto

Qədə hikoyəon yolə usto

(Şirəli Əlyari " Bəbıri nırrə" kitobi həxədə )

Ş.Əlyari dıminə nəsr bıə kitobış bə əhandon edaştəşe:" Bəbıri nırrə" , Boku 2021.Qanun nəşriyat, 176 səh.Redaktor-R. Cəlilov. Təbi, har qıle tolışə kitobi nəşr, çe çapo beşe tolışi ədəbi cameədə xoşə ovğat ofəy kardə hodisəye və tolışi ədəbiyoti ğəlbən piə kəson bı nəşri şo bedən,tolışi ədəbiyoti ufuğon qeşı be kam-kam rast qınyə ədəbiyə şoyvoətiondə qıleyniye. Ğasbuən tikror kardəmon, əmə çok famedəmon ki, ısətnə devrədə ıştəni nənə-moə zıvonədə bə bədiyə ofəyəmoni həsr karde qədəliən bıbo , qıle mənəviyə hınəy, ıştəni bəştə xəlqi mənəvi mərəğon ğıbon doye.Imon ıştə vırədə , boənən diəkəmon çəmə ənıvışt ıştə kitobədə çiçonku nıvıştedə, bəmə jimoni kon səhifon, kon lovhon edaşdedə . İminə kitob -"Bızanq" kitobiku zınedəmon ki, Ş. Əlyar bədiyə ədəbiyoti hikoyə janrış boştə ofəyəmoni əsos janrış vıjniəşe, , dı operativə janri bə umrujnə rujon parson, problemon deştə hikoyon cəvob dodə, nuşu dodə.Sıftənə məğolədə çiçi səbəbımon nıvıştəbe,Bın kitobədən muəllif bəştə səçın kardə məromi sodiğ mandə, tolışə xəlqi, həmən ulkə cəmiyəti məşğul kardə zehniyətonku, məsəlonku bə ğədri-ğuvvə qəp jedə. Bə Ş.Əlyari ofəyəmoni xəlqiəti əsos xarakterikə cəhəte, əçe bədiyə uslub bə xəlqi zıvoni peşt dahaştə, xəlqi ha rujnənki jimon əçe ğələmi mırəkkəb peqətə " ğabe"( muəllifi uslubədə klassikə Azərboyconi ,unən tolışon bədiyə ədəbiyoti, məsələn Mirzə Cəlili, Ə. Haqverdiyevi, moasir tolışə ənıvışton təsiri çokə mənoədə vindəmon). Muəllif ıştə çok zınə tolışi xəlqi jimoni, əçe adət-ənənon, vəyə-huzr məclison, tolışə xəlqi madi-mənəvi ehtiyocon, , milliyə ruşinfikon, dardon, problemon, tolışə xəlqi, xususən əçe cıvonə təbəğə bə qirdob dənoə bekoəti məsələ, korəfəhməti, nodonəti, maştənə ruji nıvindiəti, dusti-dışmeni cobəco nıkardəti, və s və u. c. ç muəllifi ıştə hikoyondə təsviriş kardə, bo cəmiyəti nəbzi təhlil karde bəmə imkonınoş doə.Əlbəttə , vote əbıni , ənıvışt ın mevzuon həmə klassikə şiklədə bə əhandi edaşdedə, əmmo əçe həğeğətən çand qılə komilə hikoyəş heste ki, həm məzmuni, həm çe formə nəzəku, həm zıvoni noxteyi-nəzəku ğənaətbəxşe, bə odəmi zevq dodə,ağılon lovnidə, həm odəmi bərk sırvonedə, həmən bə dumoton bardedə."Əçe nıvıştə hikoyonədə....hukmən bo tolışi ışdəni dərki çiçsə heste"(R. Cəlilov).

Rafiq muəllimi ım fik tamamilə roste, əmmo Əlyari hikoyondə həmən umumən insonəti, həloləti, tolışi xəlqi ən nəcibə sifəton və odəmon təbliğ bedə, vırə omədə bə devri, zəmonə, bə hukuməti ğeyri-realə, yanlışə siyasəti etirazən heste və əmə muəllifi ın ruşinə fikon, idealon bəqəm kardəmon. . Rafiq muəllim bəştə məxsədi movafiq cəmi 3 qılə hikoyə həxədə( "Sardonə honi", Bəbıri nırə", " Lo-lo" ) sıxan okardə, əncəx az qumon kardəm kitobədə doə bıə 51 hikoyəku ( kitobədə kamə miğdorədə təmsil , unən felyotonən doə bıə ) tiki qeşı sıbət eğande lozime.Çəmə ədəbi came qıle pevolo bıə yolə ğusuruş heste ki, əv(ədəbi tənğıd) ofəy bıə əsəron əncəx ğeyd kardə, əmmo bo təhlil karde ğətiyən həvəs nuşu dodəni. , halbuki tənğidi qıle vəzifən mənəvi sərvəton, o cumlədən bədiyə əsəron çe xəlxi mol , sərvət kardeye, bəy rosniye...

Ovaştəmon bə konkret hekəyəon. . Sıxani rosti, Əlyari " İsabalə mamu " nisbətən qeşıə hikoyə bəmı ve xoş ome, bə səbinə ki, bı hikoyədə əmə qıle hartərinə , çe jimoni har çətinətiku beşə qıle obraz vindedəmon ki, ın obrəzon əçe qırdo -kəno jiə coninə, tarıxi şəxsiyton fonədə doə bedə. Hikoyə zəhmətbıkəş, zillətbıkəş qıle insoni jimoni tarıxçəy. Hikoyədə tolışi kino sənəti kali səhifonən vindəmon, ımonən coninə səhnən, əsos ko isə İsabalə taleye, əçe timsolədə kosibə tolışi davardə roye. Mı bı hikoyədə , xususən əçe oxonə səhifonədə qıle ciddiyə dramatizm vindəm ki,bə moasirə hikoyəon ın cəhət xase. Xususən İsabələ bə məhkəmə vanq kardə səhnədə çe har çiyku dastış pesiyə insoni berdəm bə hoston beşe ,əğılə yetimxanə həmro Həmdulla bəçe komək ome-əçe həxədə bə məhkəmə orqanon moraciət karde( bı vaxti əv -əçe dust Həmdulla pentono vəzifəxıvand bedə) ve dramatikə vəziyəte, əhandi hisson bə imtihon kəşedə . Hikoyə de xeyxahə impulson sə be xəyi bəsə şəri səbe ğələbə voteye, ruşinə idealon səlomət mandeye.

Bə Əlyari hikoyəon realizmi ğıvvə bəvədəy ki, muəllif əsosən ıştə zınə odəmon -duston, oşnon, ğohum-ğəbilə , toyfə uzvon, jimoni roədə bəy rast qınyə, dəu nun-nemek bıryə odəmon həxədə nıvıştə ki, ımən bəçe əsəron coninəti, hərorət, realizm vardedə.Bı nəzəku, unən komiləti nəzəku çımı dığəti "Şata patə " hikoyəən cəlb kardə Şair Cəfər Zəmin obrazi realə obrəze, çəmə umrujnə mırəkkəbə , rə-rə dəyiş bıə jimoni problemon, incə ailə, insoni munasibəton tojə formədə təzahuri ifodə kardə . " Har reçini qıle aybış heste" misali milliyə şair bə Cəfər Zəminiən aide və muəllif de hikoyə voteş pidə ki, milliyı şairon, lideron hartərəfinə bəpe billur bıbuy, çəvon ailə unən cəmiyətədə bıə munasibəton yəndı bəpe təmom bıkəy. Daxilən co cur, xaricən co cur bıə kəson hartərəfinə hərəbəxt be əzınin, unən ailə, xəyzon bəvədə mehkəm, bərk bedə ki, merdi -jeni ov bəpe i honiədə peqətə bıbuy. Əmə iyoən bə muəllifi ideali həx dodəmon .Umumən , Əlyari hikoyəondə bə qeyri-insoni xususiyəton qıle etiraz və tənğıd heste ki, ın cəhəton əçe zumandə hikoyəondə bəçe əsəron xususi qıle sambal dodə. Hikoyədə muəllifi bə vıjorə muhiti bələd be xususi bə nəzə jedəmon. .In xusisiyət muəllifi iminə kitobədən ıştəni buruzə dodəbe.

Şirəli Əlyar mədəniyəti koəkəy, unən jimoni jeqo vardəşe əv jimoni ıştənədən usto koəkəy, ıştə ha rujnə nuni çand sore deştə dasti kiri, zəhməti dərəmud kardedə və ın ko, ın sənət bəy bə jimoni jinə ğaton eqeniədə, mıxtəlifə insonə xarakteron bə dimbədim ome bəy fırsət dodə. İstedadinə ənəvışt bı şəraitədə ve-veynə insonon moşahidə kardə, mıxtəlifə

insoni tipon çe parçiniku dəvordonidə. Və eyni zəmonədə Əlyar bə cəmiyəti hadisonən, bə devləti siyasətiən de oğoə nəzə diə kardə, ədəbi cameədə əxzış kardə dınyozıneyən bəy imkon dodə çəşi vədə davardə hodison cevhəri bıvindi, rostə nəticon bekəy.Əlyari çe koəkon həxədə ve hikoyəonış heste, bın kitobədə əçe koəkə Muntəzəmi həxədə nıvıştə hikoyəon deştə təkrar kardəm realəti, deştə mənoynə yumurə sıre bə dıl nıştə." Mıntəzəmi merdiəti" hikoyədə bın cumlon fik bıdəmon :"Qonə koən bıbo, lap çətinə koən bıbo , bə cəhəndım, intəhasi, ko bıbu! Çı usto ko bıədə çe həmron tono, çı əğılon tono, lap dırısti, bıvotım, çə jeni tono zıvonış doroz bedə, əhvolış çok bedə ". Bı cumlondə çəmə kapitalizmə devri həğiğəton heste. Bəlon heste. Jimonış çe xozaini-sohibkori mərhəmətiku bə şıkırə həzo-həzo, milyon-milyon koəkə bı rujədən və Əlyar həmon koəkəon ənıvışte. Mıntəzəmi, Tale simoədə çı sodə insonon hərəbəxtəti bə ha rujnə ğəzənc kardə nuni anqıle. Çanə soyən, çanə dıli təmizin ın insonon ! Təhğiriən bə nuniro ğəbul kardən. Əvon bo jimonədə mande ,bo jiero mubarizə bardə koəkəonin . Əzobi, zilləti dılədə sıredən, ıştə əvlodi perosnedən, xəlxi jivnedən....(.Muntəzəmi ənq", "Muntəzəmi hiylə " və s. ). Əhand jeqo qumon məkəy, Ş. Əlyari hikoyəon əncəx siyasi-ictimoi istiqomətədəy, ğətiyən ne, əmmo Əlyari hikoyəonədə xəlxi ha rujnəki zindəqonəti, jimon, , nuni dard və s. daima əçe nəzədəy. Co curən be əzıni., aşığ ıştə vindəyon vabakane, realə jimoni fakton Əlyari hikoyəondə bəni bədiyə həğiğəti bə mionə beşedə və əmənən əçe hikoyəonədə, həmən felyetonədə çe xəlxi jimoni nəbzi vindəmon, reaksiyə dodəmon. Əlyar ıştə hikoyəonədə beyumor. be satira vote bəbe qeş-qeşinə istifodə kardə. Səmimiyə tolışi zıvon bə yumorə satirikə sıre dəqətə bedə, zıvon,ləfz əhandi bəştə bəni ahənrubə okornedə. Hejo tiki banav Muntəzəmiku ( muəllimiku)bəhs kardə hikoyəonədə çanə məzəynə aura heste ."72 numrə sobun", Muntəzəmi krosnə" hikoyəonədə tojə bə ustoəti bino kardə Muntəzəm miəllimi məcarəon de səmimiyə zıvoni doə bedə, obrəz( Muntəzəm ) təbii ğəbul bedə, obrazi hərəkəton nə de şubhə ğəbul bedə, nə inkor bedəni. Qıle nuansiən ğeyd bıkəmon Əlyari hikoyəondə ıştə sənəti çe məcburiyətiku dəyiş kardə ruşinfamon silsilə obrəzon vindedəmon , bimi misal Həsənəğə, Camal, Əvəz, Muntəzəm muəllimi obrəzon nuşu doe bəznemon. Bın kitobədə doə bıə " Riş " hikoyədən Iştə muəlliməti bə məloəti dəyiş kardə Əvəz muəllimi obrəzi vindəmon. Əslədə Əlyar ıştənən ıştə mədəniyəti koəkə peşəş bə ustoəti dəyiş kardə qıle milliyə ruşinfame. Və dardinə odəmi dardi dardinə odəm çok bəzne və iyo -bın kitobədən yeqoye. Əlyari hikoyəon handəmon, sıredəmon, çe hikoyə təbi, məntiği nəticə ım bedəki, bəməki xəşə ovğət bamal omedə, de muəllifi ray pie-nıpie şərik bedəmon.

Əlyar dahi ənıvışt ni və bə jeqo iddio dəşəkəsi bəpe şirə dılış bıbuy. Əlyar çəmə tolışə , Azərboyconi cəmiyəti perosniə qıle sadə , səmimiyə , har curə idddionku azad qıle qədə ğələmi xıvand bıə ğeyrətinə tolışə ənıvışte.Əçe har kırtə, dorozə hikoyədə bə tolışi xəlxi məxsus milliyəti, milliyə təfəkkur və hərəkət heste. Pidə "Se kilo şon, i kisə viz", pidə " Si-most de bodomconi", pidə "Pə vəsiyət" pidə dıli piəy co qıle hikoyə peqətəmon, əçe həmə hikoyəondə tolışi xəlxi bəştə məxsus fik-fam, jimonə ğənəəton, hərəkəton bəni kino lenti çəşi vədə davardən." Se kilo şon, i kisə viz " hikoyədə se qılə obrəz heste:; Məşədi Əğəmali, əçe baldız Surəyya, unən diəro Bandibınə divoji əhl pə xalə nəvə Mahmud. Ha obrazi ıştə tale, ıştə jimoni ro. Məşədi Əğəmali xəsisə qıle divojə sipriş, Surəyya bə se şu şə, əmmo unən bə dumu oqardə vevə cıvonə jen, Mahmudən vevə merd, bejen mısibəton kəşə merd. In seynəni obrəzi i kardə çi çe Surəyya bə şu şe roziətiye, unən Mahmudi bo Əğəmali bə qi qətə se kilo şon, i kisə vize. De coninə dialoqi , de mərəğinə sujeti soxtə bə hikoyə de musbətə səkıştə sə bedə, və ha seynəni bəştə məxsədi rəsedən. Obrəzon fik-fam tolışi fik-fame, jimon tolışi jimone Hikoyə bı vırə fik bıdəmon. Surəyya votədə ki, Məşədi, bə Mahmudi bə şu bəşem ,ımən bamarde , az biabır bəbım, camat bəvote, Surəyya çominə şuşən kışte. Diəkən bı vırədə Məşədi Əğəmali çiç votedə :, Kinə Bamarde? Jıqo bə cəhəndım bımardo, bə qurən bımardo. Tı kərə bə şu bişi, az ıştə se kilo şoni, i kisə vizi bıstənom, çəğın ki mardə , jeqo sio zəminədə bımardo, çımı dədə lınqiku bımardo ... Kinə bamarde, bebəşeş, bomeş , ıştə qujdi əbırninki, əyo ahaştininki ?"

In qəpi əncəx tolış karde bəzne, ın nifinon çe tolışi nifinonin.

O cumlədən "Si-most de bodomconi " hikoyəonən bə zumandə milliyə fundamenti molike. Hikoyə kırtən bıbo, tolışəti xəlqi yoliəti bəvədə çok osəmə bedə." Pə vəsiyət " hikoyədə isə çe roədə beşə, yəni de zəmonə səhvə ənənon ruhədə yol bıə qıle pulinə cıvoni bə həxi ro,oqardeku bəhs kardə." Vəsiyət " hikoyədə isə Muəllifi ıştən vəsiyətiku bəhs jedə. Konkret qıle situasiyədə ( kanə ğəbıstonədə bo mardə dakande vırə mandəni ) bə qıle konkretə ğəror( tojə ğəbıstonədə bə zəmini ıştəni asbarde orzu ) bə konkretə odəmon( bəştə əvlodon ) vəsiyət kardə muəllif-ğəhrəmon ıştə vəsiyəti məntiğiən bədiyə formədə dodə və əmə muəllifə obrəzədə , əçe oxonə vəsiyətədən vətəni, ıştə xəlqi har çisə ve piyə Şəxsitəti-Şirəli Əlyari vindəmon və əçe ın hərəkəti ğəlbən, dedasti bəqəm kardəmon.

Ş. Əlyari co hikoyəon həxədə de məhəbbəti sıxan karde bəbe, çunki bın hikoyəondə nəcibə məxsədon çəş kardə bedə, bəştə xəlqi, vətəni de sıxani xidmət karde orzu ha mətndə, har hikoyədə odəm famedə.Həm bə klassikə Azərbaycani , həm bə tolışə ədəbiyoti nəcibə ənənəon peşt dahaştə , əvoni boştə səbon zınə muəllifi , " Bəbıri nırrə " kitobi tolışi ədəbiyotədə bə hikoyə janri tələbi, ehtiyoci ğısmən rost kardedə və bəmə umu dodə ki,kanə ənənon səpe tojə ənənə soxtə Ş. Əlyar tolışi ədəbiyoti tarıxədə bəni kırtə hikoyon yolə usto bamande....

Mart, 2022-nə sor.

Camal Lələzoə

19 May 2022 в 14.33.31
54
Добавил ruslantalish7
Оценок нет
Теги: CASPİ1.ORG
Комментариев нет
avatar

Официальный сайт школы №17, создано в 2016 году. .

Разработано в Divine Draft