Новости школы

Категории раздела

Поиск

Вход на сайт

Календарь

«  May 2022  »
SuMoTuWeThFrSa
1234567
891011121314
15161718192021
22232425262728
293031

Наш опрос

Rate my site
Всего ответов: 4

Статистика


Total online: 2
Guests: 2
Users: 0

Tolışi ədəbiyoti tarıxiku

Tolışi ədəbiyoti tarıxiku

NərimanTolışi

Müasir Tolışi ədəbiyoti orijinələ və nufuzinə simoondə qıleyən Nəriman Tolışe.Davardə əsri 80- 90- nə soronku bə Tolışi ədəbiyot omə ın ədib tobə umrujnə ruji bə ədəbiyoti,xüsusən bəçe poeziyəş de məsuliyyəti,de ğeyrəti xidmətış kardə ,həmişə bə sıxani sənəti və bəstə ofəyəmoni de ali kriteriyon nəzə səğandəşe,ədəbiyoti bılındə idealonış ıştə şəxsi və nəzəri ofəyəmonədə rəhbərış qətəşe.Klassikə və moasirə Azərboyconi,tolışi ədəbiyoti,poeziya ənənəon əsosədə dınyozıneş bə ərsə omə şair bə tojə poeziyə təmayulonən meyil kardəşe və tolışi poeziyədə sərbəstə şeirə uslubi iminə təcrübədə davardə kəsondə qıleyni bıə.Şair ıştə jiə devri əsos problemonku de cəsorəti həm klassikə,həm moasirə şeirə formondə qəpış jə və ın poetikə qəponən çe ani qıle həyəconon ifadə bıəni,de zəmonə nəfəsi və de dıli hukmon bıə...

Nəriman Tolışi poeziya bitovədə çe Azərboyconi ,xüsusən çe tolışi xəlxi ozodəti idealonış ifodə və tərənnumuş kardə,təsadüfi ni ki əçe iminə şeirin dılədə ozodəti marşən heste.

Nəriman Tolışi tojə devri ədəbiyoti bino karde koədə deştə həməsron ,de sinninə,unən de həmsinnə,həmən de cıvonə şairon: de T.İlhomi,Vəlişah Əliyevi,X.Tolışi,A.Bayrami,Ə,Nasiri B.Ruşini,Ə.Moxtari,C.Lələzoə,Xilqəti,,B.Veşo,unən de çand qılə co ğeyrətinə sənətkoon ivrədə de səbri,de mətonəti sa qılə maneon davarde- davarde ve- ve molyətinə ovandonış bə meydon vardəşe ki,ısə əmə de fəxri Tolışi ədəbiyoti həxədə qəvbəpuri sıxan karde zındəmon...

N.Tolışi şəxsi tərcumeyi- hol,unən ofəyəmoni ro ve mənoynin davardə.1963-nə sorədə Likədə çe mo bıə Nəriman 2001-nə sorədə Lankoni Dövlət Universiteti tarıx- ictimoiyət fakultəş,2005- nə sorədə isə maqistiraturaş bəsə jə .Lankonədə ədəbi dərnəqondə, məclisondə fəol şirkət kardə şair Likədə " Lerik" qəzeti tolışi "Zizə"səhifəş hozo kardəşe.Təbii,xüsusən Zizə" tolışi səhifə hozzo karde əçe şəxsi və tolışi ədəbiyoti,mətbuatı tarıxədə mandə qıle xidmətışbe.(Lankonədən jeqo məşhurə tolışə səhifə fəoliyət nuşu dodəbe,kırtə qıle mıddətədə Masallluədən).90-nı soronədə bardə bıə oşkoəti siyasəti nəticədə Tolışi zonədə ümumi qıle milliyə rostbemonə hərokət ofəy bıəbe ki, çimi səkıştə nəticədə sa- sa tojə milliyə istedadon bə meydon beşe ki,çəvondə qıleyən umru fəxr kardə sənətko Nəriman Tolışie.Co sənətkoonku çe Nərimani qıle yolə hınən əv be ki,əy 1999-nə sorədə "Bı Tolışə bandonədə" nomədə qıle kitobış bə çapış doe zıne,ımən bə dövrədə kam çap beıə kitobondə qıle be.Və ve təsuf ki,ın kitobı bəçəton tobə umrujnə ruji Nərimani co tolışə kitobınış çap karde nıznəşe.Roste, mıxtəlifə almanaxonədə,kitobonədə xeyli şeirinoş çap be,("Ərməğon",_1993,,"Tolışi dınyo"_1994,"Honi çəşmə"2016,"XX_XXI əsr tolışə poeziyaalmanax" və co almanaxondə).2007_nə sorədə isə şair və tırki "İnsan axtarıram" kitobış çe çapo bekarde .İn məlumatın tiki tikrorən blbo,şairi jimoni həğiğətone.Əncəx ve çokə hole Nəriman har vaxt de ədəbi atmosferəş nəfəs sə,hiç vaxt ğələmış və i tərəf şodoəni,.ədəbi aləmədə har vaxtı deştə elmi- nəzəri mulahizon,deştə publisistikə ofəyəmoni bə çəş çiə,poeziya dınyoədən çamə,ıştə nufuzinə,poetikə sıxanınoş votə.

Çe Nəriman Tolışi ofəyəmonu həxədə ən sərrostə otırnie bə filoloji elmin doktor mərhum bə Əvəz Sadıqovu məxsuse.(Əmmo şairi həxədə F.Aboszodə,A.Bayrami,həmən çı nıvışte muəllifiən ıştə məğolonədə bəhsışon kardə.)."Bı Tolışə bandonədə" kitobi mığəddımədə- vəsə sıxanədə doktor Əvəz müəllim"Şairəti səlahiyyət" nomədə zanbalinə məğloədə Nərimani ofəyəmonu məno,xüsusən bədiyə,linvistikə nəzəku mükəmməl təhlilış kardə ,şairi bə tolışi poeziya vardə məziyəton çok- çokinə izahış kardə,şairi " Moə zıvon","Bəmə umur doə moəm","Votedən"(deişmə-qəvəbastə)," "Bəvədə "təcnisi,unən kali co şeiron həxədə qlrdəcəl,mənoynə ,Nərimani poeziya həxədə rəsə mulahizon votəşe...

Har ənıvışti əsərin konkretə zəmonə çərçivədə təhlil karde ən ovandə roye.Xususən bəni tolış xəlxi ıştə tarixi rostbemonə devri jiə xəlxi ədəbiyotiən də xəlxi problemon ivrədə analiz kardeş ən rostə roye.Təbii,bədiyəti kriteriyonən de çəş karde şərti.Eyni mevzi co- co xəlxon eyni zəmonə çərçivədə co- co məno doe çe yodo beməkəmon.Tolışi tarıxədə zıvon,moə,vətən,band,və co mevzion ozodəti,istiqlali,ıştə mevcidati oqəte məsələyə,bəştə huğuğon rəse məsələyə.Və ımıən çe yodo beməkəmon kali kərə ln mevzion həxədə tikror- tikror sıbət eğande şairi şəxsi jimoni bə təhlükə məruz haşdə ,donosbozon,xəfiyə ləşqəri vədə şairi vətəndoə mevqe cəsorəti nümunə hisob bedə.

Jeqo qumon kardəm ,şairi ıştə ofəyəmoni sıftəku tobo ısə bə moə- nənə zıvoni bı dərəcə yolə əhəmiyət doe səbəb məlume. Moə zıvon milləti mevcidati pasporte,bo umru,maştənə jiə qarante,tarıxi,milliyə məxsusəti ovəynəy və s....Və şair və tarixi həğiğəton çəş epuştə insonon,devri ıştə ğəzəbi ifadə kardə, bə moə zıvoni biqonəti yolu mərəz,bəşəri cinayəti səbəb zınedə:

Tolışə bo,Nərimani çok sərəs,

Moə zıvoni beste ğıryət nıznəkəs,

Rə benışu mənə cono ln mərəz,

Bəvdə xəlxi hestiyəti nı bəbe.

" Boydəğım kardəme moə zıvonım"("Moə zıvon") votə şair zıvoni timsolədə həm vətəni,həmən doğmə moə vində,boəçe jiero bə var canqi hozzoye( şairi ofəyəmon əçe bəstə ın əğidə çanə sadiğ be nuşu dodə):

Bə har kəlmə con ğlbone,

Bə var kəsi ve şin cone,

Məbi mıku co,əmone,

Çımı şinə tolışə zıvon.

Ümumən,şairi həmə tolışə şeirin bə nənə zıvoni yolə məhəbbəti qılı təzahüre,şərt nı ki,zıvoni həxədə sıxan bıkəy.(Əslədə tolışi zıvoni problemon həxədə Nəriman müəllimi daima ıştə nufuzinə fikronış de məntiği votə). Zıvoni çok zıne və bı zıvondə çokə şeirin nıvışte zıvoni təbliğe,bəy jimon doye...

Nəriman və zıvoni,xüsusən bə tolışi zıvoni sıxanon qərək bıə həssosəti nuşu dodə.Bı borədə əmə de doktor Əvəz Sadığovi tam həmrəyimon:"Tolışi zıvoni poetikə mecizə ofəy kardeş imkonon və in imkonon realizə kardeş zınə Nəriman Əğəzodə şairəti istedadi nuşu doyro əçe " Bəvədə" nomədə təcnisi hande,təhlil kardeş kifoyəte."( Səh.5,"Bı Tolışə bandonədə").

Şairi "Bədim isə" nomədə 1999-nə sorədə nıvıştə bə təcnisən deştə bədiyəti,sənətkoəti,de sıxanə sərrafəti məxsusuyət kəsb kardedə.:

Çı taleku sard bəm həni,

Zilə sədom, bə bəm həni,

Hiç kii anə mı bəməni,

Dard-ğəm qardə bədu mısə.

Təcnis ofəy karde bəni şəbəkə dutemoni mırəkkəbə koye,şairəti sənəti qıle çinqile və xose Nəriman bı mövqe rost bə...

. Eyni zəmonədə şairi "Tobə nı" nomədə cığəynə təcnisədə tolışi zıvoni onomastik,təcnis ofəy kardeş ğodrəti vindəmon:

İştı nozo eqıniyəm bə ğəm az,

Sute mını,bəbol nıbim bəzən az?

Açığı votdə bə ğəm az,

Dəşəm bə dard-, ə həm az,

Boçi rəhmı ni bomı,

Sığ- zindonim bəqəm az?

Zındəş iqlə tınım karde bəqəm az,

Votdəş:çımı.savdı ğısmət obəni..

Təbii,cığıynə təcnis ofəy karde bəzən adi təcnisisə tikiən ve- ve zəhmət tələb kardə istedade.Və şomin ki,Nəriman boli bı istedadi ğabil sənətkoye.

Şairi "Dəmərəsə tolış vay" şeiriədə bəştə nənə zıvoni biqonə bə şəxson ittihom de həmon şəxson mevcidat de mərsiyə " yod" bedə...,yəni əvon mənəvi cəhəto mard hisob bedən.

Nərimani poeziyada vətəndoə hission,jimoni fəlsəfi fam ,zəmonə diktə kardə problemin xusisi dığəti cəlb kardedə və əçe çe ıştə devroki bəhs kardə şeirondə ım bəni ovaynə çidə.Nərimani siyasi-jctimoi şeiron nuşu dodən ki,şair bə jimoni de oğo bəə çəşon diəkardə,hadison mohiyətj çok famedə,problemon inkişafı xətti çok təsəvvür kardə "Ozodəti roədə con noə şəhidin" .şeiriədə muəllif şəhidəti mohiyətj çok dərk kardə,şəhidəti şücaət hisob kardı:

Ğələbəbe şımə marde,nıqarde,

Bo dışmenon ın ıştənən ve darde,

Azərboycon həmən ğəsəm baharde,

Bəşmə ğəbon bəşmə nomə abidon,

Ozodəti roədə con noə şəhidon.

Nərimani "Xıdo ıştən xəy bıko"şeiriədə ısə AXC hakimiyəti devri ıştənbəsəti,sıxani,vədə de əməli rost nlbe noqisəti bərk tənğıd bedə,prespektivış nıbıə hakimiyəte de xəlxi zıvoni tənbeh kardı ,votedə:"Çimbəpeşti xıdo ıştən xəy bıkə".Bənə jeqo omedə ın şeir hejo bə co antixəlqə hakimiyətonən aide ...Şairi "Dəccol ome"şeiri bəmı rəmzi çidə ,bə məno ki,şairi " fələk" votə vaxt vəhşiyə kapitalizmi ki,həlol- hərom zındəni,yolı- ruk,çe odəmon dastədə. aşişətiş sə,şəvl- ruj həmə kəs bo nunı nəvedə və əmənən bə insonon pulə hərisəti Dəccol votedəmon:

Hələ Dəccol ıştə həy səpe nəvdə,

Zəmin bədəy niyə qındə bəyəndı.

Hələ nolə heste har obə qəvdə,

Hələ insononən ancedən yəndı.

Bı mənoədə əmə bə şairi diərovindəti həx dodəmon..

Nəriman və jimoni nohəxətion,bə insoni naqisə cəhəton de sukuti erəxə şair ni .Əslədə şair sıxani ustoən bıbo,çe ədoləti,həxi sədo,insoniyəti bərğoror kardero ıştəni deştə sıxani fədo kardı şəxse.Bı mənoədə Nərimani lirikə ğəhrəmon( ve vaxtı ın ğəhrəmon avtoportret bedə) çe zəmonə mənəvi eybərəcətion ğəhri kəşedə.Şairi jinton nomım kəşə "Dəccol ome" şeiriku əlovə "Nomerd","Həxi sədo",Harde-darde""İn kinə soyb",Epuşte" və s şeirində jimoni dardinə səhnon,dıli de ğo pur kardə odəmon,,jimonədə əncəx deştə mədə mevcid bıə bə odəmi oşə mevcidaton,yəni bevəcə odəmon bə sıxani qüllə və doə bedə, ifşo bedən:

Bomı darde ln bə kəfənbə mədəm,

Qəvış okardı əy bənəy əşivo.

Hejo votdə,"bıdə,vəşi parzedəm",

Di bıdoş,bəcuyem lap ıştə dıvo",

Bomı darde ın bə kəfənbə mədəm.

Müəllifi " çiç bəbəy ,bo jiye lozim nəbəy hard" misro şairi insoni jimondə bəni barzə şəxsiyyəti vində orzuku bamal omə...və ın nəcibə orzuon əhandon çok bəsə dəşedən,bı misro bəni insoni ləyoğəti həmişə barz vinde orzu diəkardə...

Mıni Nəriman Tolışi məhəbbətə lirika deştə sodəti,həmən deyə nığıləti heyron kardə.Bı məhəbbətdə hicroni,coəti dard- ğəmonən,vusali hərəbəxtətiən de əlvonə,mıxtəlifə levhon doə bedə.In şeirion mətləb,ğayə bəni dasti dılə oşkoye.Az jeqo famedəm ın məhəbbət real,səmimi bero bəy həsr bıə şeironən bə əhandi bı dərəcə doğmaye,neze. Məhəbbətə şeirin kali qılə nəğməye,bəvon musiqi nıvıştə bə,əmmo az əvotim ın məhəbbətə şeirin həmmə hejo nəğməye,bə səbin ki,mıxtəlifə məhəbbətə əhvolon konkret şəkildə qırdəcəl ifodə kardən."Orzum bə rost bekə","Sutdəm mı yəlovım no",Ha reçin","Tlni çoknəyodo bekəm?",Zolım","Çiç bıkəm" və s.şeiron coəti ğəmon,( bı tipədə şeirin Nərimaniku veye), "Dınyo ğəşənqe","İm ruj" şeirin isə vusali səodəti,feyzi tərənnüm kardə.Təbii,ha reçinə ,purməno şeiri misal varde əzınim,məğolə həcm ve bəbe ,əncəx "Dınyo ğəşənqe"şeirimi ın bəndi bə məğolə bəni zibo nıvıştəm:

Bəboftem çəy muyon,bəvon reç bəjem,

Qah bəlıştem,qab bə dimi maç bəjem,

Qirəvədə qah bə dızdi ğıç bəjem,

Yari diməkukon dı vıləçanqe,

Az deştə pəvəndim,-dınyo ğəşənqe.

Şairi " Şinə kinə","Boy,boy,bəştı sə çəvom","Bəvədə"(təcnis),"Çəş bıkə,azən bom","Yar beşə bə seyron","Ha kinə,məşi"və co bəstə jə bıə şeirin Nərimani bəni nəğməvonə şairi məşhuruş kardə...

Nəriman Tolışi tolışi poeziyədə bə ve çion iminə mıhiş jə;iminə təcniz,cığəynə təcnis,iminə qəvəbastə,həmən və tolışi zıvonədə iminə sərbəstə şeirin nıvıştə kəsondə be.Şairi orijinələti sübut kardero ve misalon varde bəbe.Tolışi Milli Ruh bə Əli Nasiri həsr nə "Duston,nav mı məmardən" şeiri xəlxil,əhandon xüsusi dığətış cəlb karde.Şeirədə ğədzıne, sədoğət,bə duston tale norohətəti bərməlo şiklədə doə bə"Mardesə qone marde" votə şair bə dınyo əlvido votə duston çe nığılo təsuf kardə:

Voş qətə dılım sutə,

Sutə conım bə mutə.

Vəyşti ro umutə?

Duston,navmı məmardən...

Şeir ve ğıymətine.Bə tolışi ruşnəfikon joqobızın qıle ğədəğəye,yəni,duston,yandı ğədı bızınən,bıjivniən,jimon mıvəğğətiye...

Şairi"Ha Xıdo"şeiriədə həm milliyə fəxorətə hiss,həmən ğuli,nokə psixologiy tənğıd heste,həmən çe xəlxii milli ozodəti eşğ tərənnüm bedə."Deşmonə duston" şeiriədə şair xəlxil dust- dışmeni bəy nuşu dodə"Dusti- dışmeni nıznə xəlx bə məhv şedə',"xəlxil iminə deşmon əçe ıştən ıştəni fəhm nıkatdeye"fikon bı şeirdə təbliğ kardedə".bı xoş vətəni loyiğ bero çəşioj jie tevsiyə kardeye...N.Tolışi dınyoədə,ulkədə şə prosesin çe nığllo fəhm kardə sənətkoye.

N.Tolışi dınyo .unən Azərboyconi şeirdə ve pevolo bəə sərbəstə ..şeiri bə tolışi ədəbiyyat vardə şairondə qıleye və ıştə bı ğərorədə. mehkəme.Nərimani sərbəstə şeirion ovandin"Sıə odəm","Mınədə qıley ğəv bəqıne","Har çiyku dəbə vardem,,Ozodətim pidə votəkəsi" və s.numonon şairi və sərbəstə şeiri arxitexturə. çok bələd be nuşu dodə.Nərimani sərbəstə şeirin kırte,əmmo mənoy ninin:

" Bəniy mardə rufi fırsiyəy

bə Kaspi şam

xəyolonım.

Ğumon ki,

dı qit lınqə rizon sırə çəkkə

kəş okay

vitin şamisə.

Bəməy şami şığon...

Ve səğbən,

Sığ yaddaşinon...

Bı kırtə şeirdə və tolışi xəlxi ğədiməti çe vətəni bumi,zəmini şahid be fiki heste,təbii,mənoynine.Nərimani jeqo co sərbəstə şeironən heste("Aprelə manqe" və s.)

Əncəx Nəriman tolışi şeirdə Nəriman Tolış əsosən de hica vəzni bə.Tolışi şeiri zıvon,uslubi nəzəku Nərimani okardə,şə roən ğıymətine.

Bı votəyon ıvoniən əlovə bıkəmon,Nəriman Tolışi tolışi əğılə poeziya ofəy kardeədə,peqordeniyə(tərcümə) sənəti inkişafədə ,tolışi etnoqrafiyə,unən folklori qeşı vüsət seədə,tolışi zıvoni mıxtəlifə məsəlon ıştə həlli peydo kardeyədə məxsusi,prinsipialə mevqeş zəhmətonış heste,təsuf ,de iqlə məğolə qırd çıvon həxədə sıbət karde mümkun ni.

Bitovədə peqətəmon NərimanTolışi tolışi şeirədə,ədəbiyotədə müstəsna,orijinələ qııe sənətkoye,həmən ictimoi xadime,tolışi xəlxi bədiyə,mədəniyyətə tarıxədə həmişə lınqə rizon,,nufuzinə imzoş,ğıymətinə əsəronəş mandə sənətkoye.

İstifadə bıə və bə mevzu aid ədəbiyot:

1.NərimanAğazadə Tolışi ,"Bı Tolışə bandonədə",1999.

2.Əvəz Sadıqov "Şairlik səlahiyyəti","Bı Tolışə bandonədə" kitobi vəsə məğolə.

3.A.Bayrami"Azərboyconi tolışon ədəbiyyat",2013.

4.A.Bayrami" De şair Nəriman Tolışi müsahibə".

5.A.Bayrami"Nərman Ağazadə Tolışi_50"(məğolə).

6."Tolışi ərməğon"_1993.

7."Honi" jurnəl," ✓2,2015✓4,2017✓5,2018 ✓4 və s.

8.N.Ə.Məmmədzadə"Tolış"✓3('2003.

9.Nizaməddin Alışov"Zirvəyə doğru aparan yol","Şəvnışt"✓7,2006.

10.F.F.Fazili"N.Ağazodə_Tolışə poeziya","Tolış",✓16,✓17_2003.

11."XX_XXI əsr Tolışə poeziya almanax",2021.

Və s.

Bir 2 nəfər və ayaqüstə duran insanlar şəkili ola bilər

 
28 Jun 2022 в 05.53.52
35
Добавил ruslantalish7
Оценок нет
Теги: CASPİ1.ORG
Комментариев нет
avatar

Официальный сайт школы №17, создано в 2016 году. .

Разработано в Divine Draft